Seçim 2024 - Mahalli İdareler Seçimi

31 Mart 2024 İstanbul Mahalli İdareler Genel Seçimi SEÇİM HUKUKU El Kitabı SEÇİM 2024

İÇİNDEKILER Önsöz. ................................................................................. 9 1. Seçimde Sandık Güvenliği İçin Avukatların Bilmesi Gerekenler.......................................................................... 11 Giriş..................................................................................... 11 Seçim Günü...........................................................................12 Sandığın Konulacağı Yerin Belirlenmesi..............................12 Sandık Çevresi:......................................................................13 Sandık Çevresinde Kimler Bulunur?....................................13 Sandık Kurulu Ve Seyyar Sandık Kurulu Nasıl Oluşur?......14 Seyyar Sandık Kurullar!........................................................14 Sandık Çevresinde Düzeni Kim Sağlar?...............................15 Sandık Çevresi Dışındaki İnzibat Tedbirleri..........................15 Sandık Kurulu Üyesi Ve Müşahit Görevleri Aynı mıdır?.......15 2. Sandık Çevresindeki Görevliler. ...................................... 16 Sandık Kurulu Kimlerden Oluşur?.......................................16 Sandık Kurulu Başkan Ve Üyelerinden Gelmeyen Olursa Ne Olacak?..................................................................................16 Sandık Kurulunun Görevleri Nelerdir?.................................17 Oy Verme Gününde Sandık Kurulunun Toplanma Zamanı ve Hemen Yapacağı İşler. ..........................................................19 Özetle Sandık Kurulu............................................................20 Sandık Kurulu Kararlarını Nasıl Alır?..................................21 “Müşahit” Kime Denir, Görevleri Nelerdir?..........................21

Müşahidin Sandık Başında Bulunma Hakkı:. ......................22 Müşahidin Ve Sandık Kurulu Üyelerinin Oy Kullanması:.....22 3. Seçim Günü: Sandık Çevresi Yasakları Ve Kurallar ......... 23 Seçim Günü Yasakları:..........................................................23 Görevli Olmayan Yabancı Şahıslar:.......................................23 Sandık Kurulunca Çağrılmamış, Üniformalı Güvenlik Görevlileri:.............................................................................24 Medya Sandık Alanına Girebilir Mi?......................................24 4. Seçim Günü: Oy Verme. ................................................... 25 Oy Verme Ne Zaman Başlar, Ne Zaman Biter?. ..................25 Oy Verme İşleminin Biteceği Saat Geldiğinde Hala Seçmen Varsa Ne Olacaktır?................................................25 Kimler Oy Kullanabilir?.........................................................25 Kimlik Tespiti:........................................................................26 Oy Verme Düzeni...................................................................28 Oy Verme Sırasında Nelere Dikkat Edilmelidir?..................28 Oy Kullanmada Öncelik.........................................................28 Engellilerin Oy Kullanması...................................................29 Okuma, Yazma Bilmeyen Seçmenlerin Oy Kullanmaları. ...29 Fiil Ehliyeti Bulunmayan Yaşlı Kişiler ve/veya Zihinsel Engelli Kişiler Oy Kullanabilirler mi? Böyle Bir Durumda Nelere Dikkat Edeceğiz?......................................30 Tutuklular İle Taksirli Suçlardan Hükümlülerin Oy Kullanması.......................................................................30 Sandık Seçmen Listesinde Adları Yazmayan Kişiler, O Sandıkta Oy Kullanabilirler mi?........................................31 Oy Kullanma Bitiminin İlanı..................................................33

5. Oy Döküm Ve Sayımı. ....................................................... 34 Başlamadan Önce:................................................................34 Sayım Ve Döküm Başlamadan Önce Yapılacak İşler. ......................................................................34 Seyyar Sandık Kurulu İle İlişkilendirilen Sandıklarda Sayım ve Döküm Başlamadan Önce Yapılacak İşler............34 Sayım ve Dökümün Açık Olması ve Sayım Düzeni...............35 Sayım.....................................................................................36 Oy Pusulaları ve Zarflar........................................................36 Kullanılmayan Birleşik Oy Pusulaları ve Zarflar. ................36 Sandıkların Açılması:............................................................37 Zarfların Açılması. ................................................................39 Zarfların Açılması ve Oyların Sayım ve Dökümü (138 Sayılı Genelge 41 Madde)..............................................39 Geçerli Olmayan Oy Pusulaları (138 Sayılı Genelge 42 Madde)..............................................40 Hesaba Katılan ve Katılmayan Oy Pusulaları.......................41 Mahalli İdare Seçimlerinde, Seçim Sonuçlarının Sayım ve Döküm Cetvellerine Geçirilmesi;.....................................42 Müşahitlerin Oy Pusulalarını Denetlemeleri. ......................47 6. Sonuç İlanı Ve Sorumluluklar.......................................... 48 Sandık Sonuç Tutanağının Düzenlenmesi ve İlânı...............48 Sandık Sonuç Tutanağının Düzenlenmesi Tutanağa Geçirilecek Bilgiler Nelerdir?...............................48 Sandık Sonuç Tutanaklarının İlanı:. .....................................51 Sayıma İlişkin Kâğıt ve Belgelerin Paketlenerek Torbaya Konulması. ............................................................................52

Pusula Ve Seçim Araçlarının Teslimi:..................................53 Sayıma İlişkin Torbanın (Kâğıt Ve Belgelerin) İlçe Seçim Kurulu Başkanına Veya Görevli Geçici İlçe Seçim Kurulu Başkanına Teslimi.................................................................53 Sandık Kurullarınca Kullanılacak ve Düzenlenecek Basılı Kâğıtlar. ..............................................55 7. İtiraz Ve Şikayetler. ......................................................... 57 İtiraz ve Şikayet Aynı Şey midir?...........................................57 Şikayet...................................................................................57 Şikâyete Yetkili Kimseler.......................................................57 Şikayetin Süresi.....................................................................58 Şikayetin Şekli.......................................................................58 Şikayet Üzerine Sandık Kurulunun Yapacağı İşlemler;.......58 Şikâyetin Karara Bağlanması...............................................59 İtiraz.......................................................................................59 İtiraza Yetkili Kimseler;.........................................................60 İtiraz Süresi;..........................................................................60 İtirazın Şekli ve Sandık Kurullarının İtirazı İlçe Seçim Kuruluna Ulaştırması. ..........................................................61 İtiraz Üzerine Verilen Kararların Uygulanması....................61 Şikâyetin Veya İtirazın Sandık İşlerini Durdurmayacağı......62 Kararların Bildirilmesi Ve Tebliği. ........................................62 8. Seçim Günü: Seçim Öncesi Sorumluluklar . .................... 63 Sandık Başına Saat Kaçta Geleceğiz?..................................63 Yemin:....................................................................................63

Pratik Bilgiler...................................................................... 64 Sonuç. ................................................................................. 65 2. Ek Bilgiler........................................................................ 66 2/A- Seçim Suçları, İtiraz ve Şikayet....................................66 2/B- Şikayet ve İtiraz Dilekçesi Örnekleri . ..........................66 2/C- YSK Kararları ve Genelgeler.........................................66 2/A-Seçim Suçları, İtiraz ve Şikayet.....................................66 Kurullara Karşı İşlenen Suçlar.............................................66 Kurul Üyelerinin Sorumluluklarına İlişkin Suçlar...............67 Seçmen Kütüğüne İlişkin Suçlar..........................................67 Propaganda Toplantılarına İlişkin Suçlar.............................70 Toplantı Heyetlerine Karşı Suçlar.........................................70 Oy Kullanımına İlişkin Suçlar...............................................71 Adaylık Hükümlerine Aykırı Hareketler Ve Propaganda Yapamayacak Olanlar............................................................71 Matbua ve İlan Tahribi...........................................................72 Oy Vermeye İlişkin Suçlar.....................................................72 Oy Sandığı Üzerinde Suçlar..................................................73 Oy Verme Sonucuna Tesir Edecek Haller.............................74 İtiraz Ve Şikayet.....................................................................75 Seçim Gününe İlişkin Yasaklar.............................................75 31 Mart 2024 Tarihinde Gerçekleştirilecek “Mahalli İdareler Geneli Seçimi” Bağlamında Oluşturulan İstanbul Barosu Seçim Güvenliği Yardım Masasına Avukatlardan Gelen Sorular ve Cevapları. .......................................................... 81

SEÇİM HUKUKU EL KİTABI 9 ÖNSÖZ Sevgili Meslektaşlarımız; Demokrasinin temelini teşkil eden seçimlerin adil bir şekilde yapılıp tamamlanabilmesi için, kasten veya yanlışlıkla yapılabilecek hatalı uygulamaların tümüne engel olmak mümkündür. Bu konuda en önemli görev, Sandık Kurulu görevlileri ve yine sandık başındaki müşahitler yani gözlemcilerine ait olduğundan, onlara vereceğimiz hukuki desteğin önemi de açıktır. Sandıklara ve oyumuza sahip çıkmak hepimizin sorumluluğudur. Bu çalışma, Seçim Kanunu ile YSK 138, 138/II, 139 sayılı Genelgeleri doğrultusunda, seçimlerde uygulanacak ve dikkat edilmesi gereken hususların neler olduğunu bilgilendirme amaçlıdır. Sandık kurulu üye ve müşahitler ile seçmenlerin seçim günü yaşayacağı hukuka aykırı uygulamalara karşı, avukatlar olarak işlem ve eylemlerin usul ve yasaya uygun yapılmasını temin etmek amacıyla bu kitapçık hazırlanmıştır. 31 Mart 2024 Seçimlerinde seçim hukuku çalışmalarımıza destek veren, emeği geçen tüm meslektaşlarımıza teşekkür ederiz İSTANBUL BAROSU

SEÇİM HUKUKU EL KİTABI 11 1. SEÇİMDE SANDIK GÜVENLİĞİ İÇİN AVUKATLARIN BİLMESİ GEREKENLER 1. GİRİŞ • 298 Sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun esas alınarak YSK tarafından yayımlanan; • 138 sayılı genelge; Mahalli İdareler Genel Seçimlerinde sandık kurullarının oluşumu ile görev ve yetkilerini, yapacakları iş ve işlemleri, oy verme şeklini, şikâyet ve itirazlar ile ilgili esas ve usulleri kapsar. • 138/II sayılı genelge; Mahalli İdareler Genel Seçimlerinde seyyar sandık kurullarının oluşumu ile görev ve yetkilerini, yapacakları iş ve işlemleri, oy verme şekli ile ilgili esas ve usulleri kapsar. • 139 sayılı genelge; “Mahalli İdareler Genel Seçimlerinde İl, İlçe ve Geçici İlçe Seçim Kurullarının Görev ve Yetkilerini kapsar. • 31 Mart 2024 Pazar günü yapılacak Mahalli İdareler Genel Seçimleri kapsamında: İl genel meclisi üyelerinin (Büyükşehir belediyeleri dışında), Büyükşehir Belediye başkanı, Belediye başkanı, Belediye meclisi üyeleri ve muhtarlık ve ihtiyar heyeti üyelerinin seçimleri hakkında bu genelgeler hazırlanmıştır. KİTAPTA: İstanbul ili mahalli idareler genel seçiminde İstanbul’un büyük şehir belediyeleri kapsamında olması nedeniyle il genel meclisi üyelikleri seçimi hariç tutulmuştur. 298 Sayılı kanunun 24. Maddesinde, bu kanunun altıncı maddesine tespit olunan büyük şehir meclisi üyeleri her ilçe ve ilk kademe belediyesi için seçilmiş olan asıl üyelerin

İSTANBUL BAROSU 12 seçiliş sıralarına göre baştan başlayarak yeter sayıya kadar inmek suretiyle bulunur ve yedek üyeliklerde aynı usul ile hesaplanır. SEÇİM GÜNÜ • Oy verme işlemi Türkiye genelinde saat 08:00’da başlar. • Sandık Kurulu’nda görev alan kişilerin ve müşahitlerin, oy verme işlemi başlamadan en geç 1,5 SAAT ÖNCE, yani saat 06:30’da görevli oldukları sandıklarda bulunması gerekir. • Sandık Kurulu Başkanı, içerisinde mühür (EVET / TERCİH) ve Sandık Kurulu Mühürü bulunan ağzı kapalı keseyi ve içerisinde oy pusulalarının ve zarfların olduğu paketleri açmadan sandık başına getirmelidir. Sandığın konulacağı yerin belirlenmesi • Sandığın konulacağı yer ilçe seçim kurulunun denetiminde sandık kurulunca kararlaştırılır. • Sandığın konulacağı yerlerin belirlenmesinde, seçmenin oyunu kolaylıkla, serbestçe ve gizli şekilde verebilmesi göz önünde bulundurulur. • Engelli seçmenlerin kayıtlı olduğu sandık seçmen listelerine ait sandıklar, bunların rahatlıkla ve kolaylıkla oy kullanmalarını sağlamak amacıyla İlçe seçim kurulunca belirlenen binaların uygun yerlerine konulur (298/36-7, 74). • Ceza infaz kurumlarında ilçe seçim kurulu başkanı ile birlikte sandığın konulacağı yeri sandık kurulu başkanı tespit eder, bu tespitte cezaevi yönetiminin görüşü alınır. • Kışla, karargâh, ordugâh gibi askeri bina ve tesislerle, karakollara ve parti binalarına, muhtarlık odalarına ve mabetlere sandık konulamaz (298/74).

SEÇİM HUKUKU EL KİTABI 13 • Ayrıca cep telefonu, fotoğraf veya film makinesi gibi görüntü kaydedici veya haberleşme sağlayıcı cihazlarla oy verme yerine girilmesinin yasak olduğunu ve cezasının bulunduğunu, bu tür cihazların oy verme işlemi bittikten sonra iade edilmek üzere sandık kuruluna bırakılması gerektiğini belirten levhalar (Örnek: 20) sandık çevresinde herkesin görebileceği yerlere asılır (298/92). (138 Sayılı Genelge 10.md.) Sandık çevresi: • Sandık çevresi, oy sandığının konulduğu ve sandık kurulunun görev yaptığı oda, bölüm veya bu amaçla oluşturulan yerdir. (298/81). (138 Sayılı Genelge 15.md.) • Sandıkların ve oy kabinlerinin üzerinde Yüksek Seçim Kurulu ibaresi ve logosu bulunur. (298/68) Sandık çevresinde kimler bulunur? 1. Sandık kurulu başkan ve üyeleri, 2. Adaylar, 3. Milletvekilleri, 4. Sandık bölgesinde kayıtlı seçmenler, 5. Müşahitler, 6. Bina sorumluları, 7. Çağrı veya ihbar üzerine gelen kolluk güçleri, 8. Siyasi partilerin seçim kuruluna bildirdikleri itiraza yetkili kişi ve temsilciler, seçim kurullarınca daha önce verilmiş belgeleriyle sandık çevresinde bulunabilirler. 9. Medya mensuplarının sandık çevresinde, sandık başı işlemlerine engel olmamak şartıyla, haber amacıyla görüntü ve bilgi elde etmeleri serbesttir (298/82-2) (138 Sayılı Genelge 16.md.)

İSTANBUL BAROSU 14 SANDIK KURULU VE SEYYAR SANDIK KURULU NASIL OLUŞUR? • Sandık Kurulu, biri başkan olmak üzere toplam 7 üye ile, oy verme işlemi başlamadan 1 saat önce (saat 07:00’da) oluşur • İlçe Seçim Kurulu, kurulan her seyyar sandığı, o ilçede bulunan bir sabit sandık ile ilişkilendirir. • Sandık Kurulu başkan dahil 4 üyenin altına düşerse, etrafta bulunan okur-yazar kişiler tarafından bu eksik kapatılır. Bu noktada müşahitler sandık kuruluna girme talebinde bulunmalıdır. SEYYAR SANDIK KURULLAR! • İlçe seçim kurulu başkanı, ulaşım, seyyar sandık sayısı, sabit sandık kurulan binaların konumu ve sandık sayılarını dikkate alarak seyyar sandık kurulu ile sabit bir sandık kurulunu ilişkilendirir. • Seyyar sandık kurulu üyeleri normal sandık kurulu üyeleri gibi belirlenir. • Seyyar sandık kurulu, seçmenlerin adreslerine göre bir güzergâh belirler ve sandık seçmen listesinde kayıtlı olan tüm seçmenlerin bildirdikleri adreslere tahsis edilen araçla gider. • Parti müşahitleri araçta yer yoksa kendi araçlarıyla sandığa eşlik edebilir. • Onaylı seyyar sandık seçmen listesinde yazılı her seçmen, oy verme yetkisine sahiptir. • Seçmenin, gizliliği ihlal etmeyecek şekilde oy vermesi sağlanır. • Adreste seçmenin bulunmaması veya makul sürede kapının açılmaması durumunda, bu husus sandık seçmen listesine

SEÇİM HUKUKU EL KİTABI 15 şerh düşülür ve aynı zamanda tutanak defterine işlenerek imza altına alınır. Bu durumda o seçmenin adresine tekrar gidilmez. (138/II Sayılı Genelge 14.md.) Sandık çevresinde düzeni kim sağlar? • Sandık çevresinde düzeni sağlamak “Sandık Kurulu Başkanına” aittir. Sandık çevresi dışındaki inzibat tedbirleri • Sandık çevresi dışında, zabıtaya emir verme yetkisine sahip makamlarla, zabıta amir ve memurları tarafından alınacak tedbirler, seçmenin sandığın konulduğu bina, yapı ve bunların müştemilatına serbestçe girmesini engelleyici veya güçleştirici mahiyette olamaz (298/85). (138 Sayılı Genelge 17.md.) Sandık Kurulu Üyesi ve Müşahit Görevleri Aynı mıdır? • Sandık kurulu üyelerinin ve müşahitlerinin görev ve sorumlulukları farklıdır. • Sandık kurulu üyeleri, oy verme, sayım ve döküm işlerini yürüten kuruldur. • Müşahitler ise, siyasi partilerin şikayet ve itiraza yetkili gözlemcileridir. Müşahitlere “gözlemci” de denilebilir. • Partilerin her sandıkta hem bir sandık kurulu üyesi, hem de bir müşahidi bulunabilir. • İstanbul Barosu Başkanlığımızın “Her Okulda Bir Avukat” çalışmasıyla, okullarda ve sandıklarda bulunan parti görevlileri yanında bir avukat da bulunması amaçlanmaktadır. Çıkabilecek sorunların çözümü için sandık görevlileri ve müşahitlerin, o okulda, sandıklarda bulunan avukatla irtibat halinde olması önemlidir.

İSTANBUL BAROSU 16 2. SANDIK ÇEVRESİNDEKİ GÖREVLİLER Sandık kurulu kimlerden oluşur? • Bir başkan, 6 (altı) asıl, 6 (altı) yedek üyeden oluşur. Asıl üyeler ile toplanır. • Sandık kurulu üyeleri, sandık başında resmi görev yapar. Oy pusulasını ve zarfı vatandaşa veren, kimlik kontrolü yapan, seçim bittikten sonra sandığı açıp oyları sayan ve tutanağı düzenleyen kurulun üyeleridir. • İlçede görev yapan tüm kamu görevlilerinin (298 sayılı Kanunun 26.maddesinde sayılanlar hariç) listesi, mülki idare amiri tarafından yerleşim yeri adresleri esas alınmak suretiyle ilgili ilçe seçim kurulu başkanlıklarına gönderilir. İlçe seçim kurulu başkanı, bu kamu görevlileri arasından ihtiyaç duyulan sandık kurulu başkanı sayısının iki katı kamu görevlisini ad çekme suretiyle tespit eder ve bu kişiler arasından mani hali bulunmayanları sandık kurulu başkanı olarak belirler. Sandık kurulu başkan ve üyelerinden gelmeyen olursa ne olacak? • Sandık kurulu başkanının göreve gelmemesi halinde, kamu görevlileri arasından belirlenen üye, bu üyenin de bulunmaması durumunda en yaşlı üye kurula başkanlık eder. (298/22). • Eğer sandık kurulu üyelerinden eksik varsa; gelmeyen üye yerine, aynı partinin gönderdiği yedek üye geçer. Sandık başkanı gelmemişse veya bırakıp gitmişse nüfus cüzdanı kayıtları esas alınarak, kurulun en yaşlı partili olmayan üyesi başkanlık eder. Yaş konusunda uyuşmazlık çıkarsa resmi kimlik belgesindeki bilgi esas alınır. Doğum tarihlerinin de aynı olması durumunda ad çekilir.

SEÇİM HUKUKU EL KİTABI 17 • Göreve gelmeyen veya bırakıp giden başkan yahut üyenin yerine görevlendirilen kişi, önceki başkan veya üye daha sonra gelse dahi görevini sürdürür. • Sandık Kurulu Başkanı ve üç üyenin hazır olması halinde sandık kurulu kurulmuş sayılır, eksik üyeliklerin tamamlanması yoluna gidilmez. (138 Sayılı Genelge 9 mad.) Sandık Kurulunun görevleri nelerdir? • Sandık kurullarının başlıca görev ve yetkileri şunlardır: a) Sandık çevresinde düzenin sağlanması, [Sandık çevresinde düzenin sağlanması sandık kurulu başkanına, sandığın konulduğu bina, yapı ve bunların müştemilatında (binanın bahçesi müştemilata dahildir.) ise bina sorumlusuna aittir. Bina sorumlusunun bulunmadığı yerlerde ise bu yetki, en küçük numaralı sandık kurulu başkanı tarafından görevlendirilen üye tarafından kullanılır (298/71-1, 82/1)]. b) İlçe seçim kurulunca belirlenen bina, yapı ve benzeri yerlerde, sandığın konulacağı yeri tayin etmek ve sokak başlarına bu yeri göze çarpacak surette gösterir işaretleri koymak veya alışılmış araçlar ile duyurmak (298/71-2), c) Ceza infaz kurumlarında cezaevi idaresinin de görüşü alınarak ilçe seçim kurulu başkanının gözetiminde sandığın konulacağı yeri belirlemek (298/85-A), d) Görev yaptığı sandığın seçmen listesinde kayıtlı olmayıp da, başka bir sandık seçmen listesinde kayıtlı olan sandık kurulu başkan ve üyelerine, bina sorumlularına, görevli olan kolluk güçlerine ve ilçe seçim kurulu tarafından sandık kurulu üyelerini görev yerlerine ulaştırmak için görevlendirilen kişilere ilçe seçim kurulundan aldıkları belgelere istinaden oy kullandırmak, oy kullandıkları seçmen listesinin sonuna yazmak, imzalarını almak ve belgeleri ilçe seçim kuruluna teslim etmek,

İSTANBUL BAROSU 18 e) Sandıktan çıkan zarfları, oy pusulalarını saymak, dökümlerini ve sonuçlarını tutanağa geçirmek, f) Hesaba katılan ve geçerli sayılan oy pusulaları, sandık kurulunca düzenlenen tutanaklar, sayım ve dökümde kullanılıp alt tarafı kurulca imza edilen sayım cetvelleri, hesaba katılmayan, geçerli sayılmayan veya itiraza uğrayan oy pusulaları ve hesaba katılmayan zarflar, tutanak defteri, kurulca mühürlü ve imzalı ayrı ayrı paketler halinde kurulun mührü ile mühürlendikten sonra, başkan ve üyeler tarafından imzalanıp bir torbaya konularak, kurulun bağlı olduğu ilçe seçim kuruluna, sandık kurulu başkanı ve siyasi partili üyeler arasından ad çekme ile seçilecek en az iki üye tarafından götürülüp teslimini sağlamak (Kurulun diğer üyeleri ile müşahitler de isterlerse ve taşıtta yer varsa veya taşıt kendileri tarafından sağlanmak suretiyle katılabilirler.) (298/107-1-2), g) Oy verme işleri hakkında ileri sürülecek şikâyet ve itirazları incelemek ve karara bağlamak, kararları tutanak defterine geçirerek altını imzalamak (298/71-3-4), h) Sandık kurulu tutanak defteri ile gerekli diğer tutanakları düzenlemek ve altını imzalamak, i) Oyların sayım ve dökümü ile tutanakların düzenlenmesine ilişkin iş ve işlemler ve sandıkla ilgili kararları vermek, j) Sandık kurullarının kararları, oyların sayımı ve dökümü ile tutanakların düzenlenmesine ilişkin iş ve işlemleri aleyhine yapılan itirazları ilçe seçim kuruluna göndermek (298/128-3), k) Kanunlarla ve Yüksek Seçim Kurulu genelge ve kararları ile verilen diğer görevleri yapmak (298/71-6). (138 Sayılı Genelge 6.madde)

SEÇİM HUKUKU EL KİTABI 19 Oy verme gününde sandık kurulunun toplanma zamanı ve hemen yapacağı işler • Sandık kurulu başkan ve üyeleri, sandık kurulu oy verme günü olan 23 Haziran 2019 Pazar günü göreve başlamadan önce, oy verme saatinden en az bir saat önce sandık başında toplanarak ilk iş olarak sandık başında bulunanlar önünde 138 Sayılı Genelge’nin 8. Maddesinde gösterilen şekilde and içer. • Başkan, ilçe seçim kurulundan kontrol ederek teslim almış olduğu keseyi açarak içerisinde bulunan sandık kurulu mührünü ve ayrıca “TERCİH” veya “EVET” mührünü masanın üzerine koyar. • Bundan sonra seçim sandığının boş olduğunu orada bulunan sandık kurulu üyeleriyle müşahitler önünde tespit ederek sandığın kapağını kapatır ve kapağı mühür bozulmadan açılamayacak şekilde sandık kurulu mührü ile mühürler. • Sandık kurulu; and içme, sandığı yerleştirme, kapalı oy verme yerini düzenleme işini bitirdikten sonra hazır bulunanlar önünde ilçe seçim kurulu başkanlığından teslim aldığı ve filigranlı kâğıttan üretilmiş, üzeri Yüksek Seçim Kurulunca numaralanıp mühürlenerek paketlenmiş birleşik oy pusulası paketini açıp, tümünü sayar; birleşik oy pusulalarının her birinin arkasını sandık kurulu mührü ile mühürler ve birleşik oy pusulalarının sayısı ile her birinin arkasının sandık kurulu mührüyle mühürlenmiş olduğunu tutanak defterine geçirir. • Sandık kurulu ilçe seçim kurulundan teslim alınan filigranlı kâğıttan üretilmiş ve ön yüzünün sol üst köşesinde Türkiye Cumhuriyeti Yüksek Seçim Kurulu amblemi ve ilçe seçim kurulu başkanlığı mührünü taşıyan sarı renkte bastırılmış olan oy zarflarını sayar, her zarfın üzerine sandık kurulu mührünü basar ve zarfların sayısı ile her birinin ön yüzünün sandık

İSTANBUL BAROSU 20 kurulu mührüyle mühürlenmiş olduğunu tutanak defterine geçirir. • Birleşik oy pusulaları ve zarflar masanın üzerine düzenli bir şekilde konulur. • Sandık kurulu, sandık numarasını gösteren etiketi sandığın önüne yapıştırır. • Sandık kurulu, yaptığı tüm bu işlemleri bu Genelge gereğince tutanak defterine geçirip imzalar (298/77). (138 Sayılı Genelge 24.madde) Özetle Sandık kurulu; • Seçim için (138 sayılı genelgenin 7.maddesinde belirtilmiş) ön hazırlıkları yapar, • Saat 07.00 de sandık başına toplanarak yemin etmesinin ardından, “EVET” ya da “TERCİH” mührünü masanın üzerine koyarak, sandığın boş olduğunun tespit eder ve oy sandığını, oy zarf ve pusulalarını mühürler, • Seçim sırasında kimlik kontrolü yapar, seçmenin adının seçmen listesinde bulunup bulunmadığını kontrol eder, • Oy pusulasını ve zarfı vatandaşa verir, gerekirse nasıl oy kullanacağını seçmene açıklar, • Oy verme işleminden sonra seçmenin imzasını alır, • Seçim bitiminde sandığı açıp oyları sayar, • Sandık seçim sonuç tutanağını düzenler, • Şikayetleri karara bağlar, • Yapılan her işlemin tutanaklarını düzenler, • Sonuç tutanağı, diğer malzemeler ve belgeleri İlçe Seçim Kurulu Başkanlığı’na ulaştırır.

SEÇİM HUKUKU EL KİTABI 21 Sandık Kurulu Kararlarını Nasıl Alır? • Alınan kararlar konusunda kurul arasında anlaşma sağlanamadığı takdirde, üyelerin yarısının bir fazlasının alacağı karar ile işlem yapar. • Oyların eşitliği halinde, başkanın katıldığı tarafın kararı ile karar verilmiş sayılır. • Kararlar tutanak altına alınır. (138 Sayılı Genelge 20 madde.) “Müşahit” kime denir, görevleri nelerdir? • Müşahit, sandık işlemlerini takip etmek üzere, siyasi partilerin ve adayların kamu hizmetinden yasaklı olmayan ergin kişiler arasından belirlediği, oy kullanma, sayım-döküm, tasnif ve tutanakların tutulması işlemlerini takip eden yetkiliye denir. • Siyasi partilerin müşahitleri ile adayları, sandıkbaşı işlemlerini takip etmek üzere hazır bulunabilirler. • Müşahit, seçimin tarafsız bir şekilde yürütülüp yürütülmediği, sandık kurulunun görevini gerektiği şekilde yapıp yapmadığı gibi hususları denetler. Gerekirse itiraz ve şikayet hakkını kullanır. Öncelikle çıkan sorunlarda okulun görevli avukatını arayarak, koordineli bir şekilde müdahale yapılması istenebilir, bu durum avukatların çözüm sürecine etkide bulunduğu alanlardan biridir. • Sayım esnasında sayım masası başında hazır bulunan parti müşahitlerinin sayısı beşten fazla ise, hazır bulunanlar arasından başkan tarafından kurul önünde ad çekme suretiyle, sandık başında kalacak beş parti müşahidi her biri ayrı partiden olmak üzere tespit edilir. Diğer müşahitlerle bağımsız aday müşahitleri için sayım işlemini yakından takip edebilecekleri bir yer ayrılır.

İSTANBUL BAROSU 22 • Sandık çevresi dışında açık bir müşahit sayısı sınırlaması bulunmamaktadır. Ancak; Müşahitlerin görev kapsamının tek sandık çevresi ile sınırlı olup olmadığı konusunda yine açık bir hüküm bulunmamakla birlikte, 298 sayılı Kanunun 82. maddesinde sandık çevresinde bulunabilecek kişilerin kimler olduğu belirtilirken ‘’o sandık çevresinde görevli olan müşahit’’ olarak anılmıştır. • Seçim bitip oylar sayıldığında, oy sayılarının yazıldığı mühürlü tutanağın bir örneğini İlçe Başkanlığı’na ulaştırır. Müşahidin sandık başında bulunma hakkı: • Sandık sürecinin başından itibaren, müşahitlerin de, tüm işlemleri takip etmek ve denetlemek, tutanağa geçirmek ve gerektiği yerlerde itiraz ve şikâyet etmek üzere sürekli sandık çevresinde kalma hakkı vardır. Bu yasal hak, hiçbir şekilde engellenemez. • Müşahitlerin sandık kurulunda eksiklik olduğu taktirde görev alabilmesi için ant içmeden evvel 6:30’da görevli olduğu okulda hazır bulunması önemlidir. • Müşahitler, bu yasal hakkın engellenmesi durumunda, derhal avukatlarla iletişime geçeceklerdir. Müşahidin ve sandık kurulu üyelerinin oy kullanması: • Müşahit, kendi görev alacağı sandıktan başka bir sandıkta oy kullanacak olabilir. Bu durumda, sabah saat 08.00’de oy vereceği sandıkta oyunu kullanıp derhal müşahit olarak görevli olduğu sandığa gitmelidir. • Sandık kurulu üyeleri ise, zaten görevli oldukları sandıkta oy kullanırlar.

SEÇİM HUKUKU EL KİTABI 23 3. SEÇİM GÜNÜ: SANDIK ÇEVRESİ YASAKLARI VE KURALLAR Seçim günü yasakları: • Propaganda yasağı: Sandık alanında hiç kimse, başkalarının görebileceği şekilde bir siyasi parti veya adaya ait rozet, amblem veya benzeri işaretler veya propaganda amaçlı yayınlar taşıyamaz; yazılı, sözlü veya görüntülü propaganda yapamaz (138 Sayılı Genelge 16 madde.) • Alkol yasağı: Oy verme günü, alkol yasağı vardır ve uyulması zorunludur. • Silah yasağı: Oy verme günü, emniyet ve asayişi korumakla görevli olanlardan başka hiçbir kimse, köy, kasaba ve şehirlerde silah taşıyamaz. Görevli olmayan yabancı şahıslar: • Sandık çevresinde, sandık kurulu başkan ve üyeleri, adaylar, milletvekilleri, o sandık bölgesinde kayıtlı seçmenler, siyasi partilerin seçim kuruluna bildirdikleri itiraza yetkili kişi ve temsilciler ve görevli müşahitler ile bina sorumluları ve çağrı, ihbar üzerine gelen görevli kolluk güçlerinden başka kimse bulunamaz. • Telefon, ses ve görüntü kayıt cihazı: • DIKKAT ÇOK ÖNEMLIDIR: Seçmenlerin yanlarında telefon, fotoğraf makinesi, herhangi bir kayıt cihazı var ise oy vermeden önce sandık görevlilerine bu cihazların tümünü bırakmaları gerekir.

İSTANBUL BAROSU 24 Sandık kurulunca çağrılmamış, üniformalı güvenlik görevlileri: • Seçimin güvenliğini sağlamakla görevli kolluk güçleri dışında, özel güvenlik görevlileri ve belediye zabıtaları gibi görevliler de dâhil olmak üzere resmî üniforma ve silah taşıyan kimseler sandık alanına giremezler. Medya sandık alanına girebilir mi? • Medya mensuplarının sandık çevresinde sandık başı işlemlerine engel olmamak şartıyla, haber amacıyla görüntü ve bilgi elde etmeleri serbesttir. (138 Sayılı Genelge 16 mad.)

SEÇİM HUKUKU EL KİTABI 25 4. SEÇİM GÜNÜ: OY VERME Oy verme ne zaman başlar, ne zaman biter? • YSK’nın bildireceği istisnai haller dışında saat 08.00’de başlar ve 17.00’de biter. (138 Sayılı Genelge 23 madde.) Oy verme işleminin biteceği saat geldiğinde hala seçmen varsa ne olacaktır? • Bitiş saati geldiği halde, sandık başında oy vermek için bekleyen seçmen varsa, bunlar sandık başkanı tarafından sayılır, kimlikleri tespit edilir ve sıra ile oyları kullandırılır. • Oy verme bitiş saatinden (saat 17.00) sonra sandık başına gelen seçmen oy kullanamaz.298 Sayılı Kanun 298/89,96) (138 Sayılı Genelge 23 mad.) Sandık başında oylarını vermek üzere bekleyen seçmenler varsa, sandık kurulu başkanı bunları saydıktan ve kimliklerini aldıktan sonra sıra ile oy kullanmalarına izin verilir. Kimler oy kullanabilir? • İstisnai haller dışında, ancak “onaylı sandık seçmen listesinde” adı yazılı olan kişiler oy kullanabilirler. • 298 sayılı Kanun’da sayılan istisnalar dışında, sandık seçmen listesinde kaydı olmayanların oy kullanmalarına izin verilmez. • Ancak kesinleşen muhtarlık bölgesi askı listelerinde adı yazılı olduğu veya bu listelere yazılması için askı süresi içinde başvurduğu ve listeye kaydedilmesine karar verildiği halde, çoğaltılarak sandık kurullarına verilen sandık seçmen listelerinde ismi yer almayan seçmenlerin, muhtarlık bölgesi askı listelerinin kesinleşmesine bakılmaksızın, ilçe seçim kurulundaki liste ile oy verecekleri

İSTANBUL BAROSU 26 sandık seçmen listesine ilave edilmelerine, ilçe seçim kurulu başkanı tarafından karar verilir ve seçmene bu yolda verilecek bir yazı ile sandık kuruluna başvurması ve listeye dâhil edilmek suretiyle seçmenin oy kullanması sağlanır (298/86-2). • Her seçmen, kanunda sayılan istisnalar dışında, hangi sandık seçmen listesinde kayıtlı ise ancak o sandıkta oy kullanabilir. • Bir seçmen, aynı seçim türü için birden fazla oy kullanamaz. • Oy verme gününe kadar, haklarında seçme yeterliliğini kaybettiğine dair yetkili mercilerden resmî belge gelmiş bulunan seçmenler ile tutuklu sandık seçmen listesine kaydedilmiş olup da tahliye edilen veya taksirli suçlar dışında bir suçtan hüküm giyerek cezası kesinleşenlerin durumlarını gösteren resmî belge gelmiş bulunanlara, seçmen listesinde kayıtlı olsalar bile ceza infaz kurumunda oy kullandırılmaz ve bu husus sandık kurulunca tutanağa geçirilir (298/86). Kimlik Tespiti: • Sandık başına gelen seçmen; • Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarasını taşıyan; • Türkiye Cumhuriyeti Kimlik Kartı, • Geçici Kimlik Belgesi, • Nüfus cüzdanı, • Resmî dairelerce verilen soğuk damgalı kimlik kartı, • Pasaport, evlenme cüzdanı, • Askerlik belgesi, • Sürücü belgesi, • Hâkim ve savcılar ile

SEÇİM HUKUKU EL KİTABI 27 • Yüksek yargı organı mensuplarına verilen mesleki kimlik kartı, • Avukat kimlik kartı, • Noter kimlik kartı, • Askerî kimlik kartı gibi kimliğini tereddütsüz ortaya koyan resimli, resmî nitelikteki belgelerden birini başkana verir ve seçmen sıra numarasını söyler. • Bu belgelerden birini vermeyen seçmen oy kullanamaz. (298/87, 91). • Belediyeler ile köy veya mahalle muhtarlarınca düzenlenip onaylanan kimlik belgeleri seçmenin kimliğinin tespitinde geçerli değildir (298/87). • Üzerinde Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası olmayan resimli ve resmî bir kimlik belgesi ibraz eden seçmenin oy kullanabilmesi için, bu belgelerin yanında ayrıca seçmen bilgi kâğıdını veya nüfus müdürlüklerince verilmiş nüfus kayıt örneğini ibraz etmesi şarttır. • E-DEVLETTEN ŞAHSIN KENDİ ALDIĞI, NÜFUS MÜDÜRLÜĞÜNÜN ONAYI OLMAYAN NÜFUS KAYIT ÖRNEKLERİ GEÇERLİ DEĞİLDİR.TÜRK VATANDAŞI OLMAYAN VE OTURMA İZNİ BELGESİ İLE SEÇİM SANDIĞINA GELENLER OY KULLANAMAZ. • Ceza infaz kurumlarında tutuklu ya da taksirli suçlardan hükümlü bulunan seçmenlerden yukarıda sayılan kimlik belgeleri bulunmayanlar için, cezaevi idaresince verilmiş belge, kimlik belgesi yerine geçer (298/87). (138 Sayılı Genelge 29.md)

İSTANBUL BAROSU 28 Oy verme düzeni • Sandık başında seçmene, vereceği oy hakkında hiçbir kimse müdahale, telkin veya tavsiyede bulunamaz. Hiçbir seçmen oyunu kullandıktan sonra sandık başında kalamaz (298/88). • Oyunu kullandıktan sonra sandık başından ayrılmayan seçmene başkan uzaklaşmasını hatırlatır. Seçmen yine orada kalırsa, başkan onu kolluk aracılığı ile uzaklaştırır. • Sandık kurulu başkanı, oyunu kullanmış, mührünü teslim etmiş ve sandık seçmen listesini imzalamış seçmenlerin, seçmen bilgi kâğıdının arka yüzünü imzalayıp mühürledikten sonra kimliği ile birlikte kendisine iade eder. Sandık kurulu başkanları, bu işlemlerin düzenli bir biçimde yapılıp yapılmadığını denetler. • Zarf ve birleşik oy pusulasını alan seçmenin oyunu kullanmadan önce danışmak veya görüşmek amacı ile başka bir yere gitmesine veya sandık çevresinden başka bir kimse ile görüşmesine izin verilmez. • Kapalı oy verme yerine girmeyen veya birleşik oy pusulası ile oy zarfını aldığı halde oy kullanmayan seçmenden birleşik oy pusulası, zarf ve mühür geri alınır (298/78, 88, 91, 93, 101; 2839/27). (138 Sayılı Genelge 31.madde) Oy verme sırasında nelere dikkat edilmelidir? Oy kullanmada öncelik • Gebeler, • Hastalar • Engelliler öncelikle Oy kullanır. • Engellilere yardım edenler • Görevli güvenlik görevlileri

SEÇİM HUKUKU EL KİTABI 29 • Yaşlıların Öncelikle oy kullanmalarına izin verilebilir (298/90). (138 Sayılı Genelge 25.madde) Engellilerin oy kullanması 1. Görme engelliler, 2. Felçliler, 3. Elleri eksik olanlar 4. Bedeni engelleri açıkça belli olanlar seçim çevresi seçmeni olan ve o sırada sandık çevresinde bulunan akrabalarından birinin, akrabası yoksa diğer herhangi bir seçmenin yardımı ile oylarını kullanabilirler. • Bir seçmen birden fazla engelliye yardım edemez (298/93-2). • Görme engelli seçmenlere, oy pusularına uygun olarak hazırlanan ve şablon ile oy kullanabilecekleri sandık kurulu başkanı tarafından hatırlatılır. Talep etmeleri halinde oy pusulası sandık kurulu başkanı, akrabalarından biri, akrabası yoksa diğer herhangi bir seçmenin yardımıyla şablona yerleştirilmek sureti ile oylarını kullanabilirler. (138 Sayılı Genelge 26 madde) • Sandık kurulu başkan veya üyeleri, engelli seçmenlere yardım etmek amacıyla oy verme kabinine giremez, oy kullanma sırasında yardım edemez. (138 Sayılı Genelge 26 madde) Okuma, yazma bilmeyen seçmenlerin oy kullanmaları • Okuma, yazma bilmeyen seçmenlere, oylarını kullanmaları konusunda başkaları tarafından sandık çevresinde yardım edilemez.

İSTANBUL BAROSU 30 • Okuma - yazma bilmeyen seçmen, sorduğu ve istediği takdirde sandık kurulu başkanı, birleşik oy pusulaları üzerinde bulunan işaretlerden hangisinin hangi siyasi parti veya bağımsız adaya ait olduğunu ve tercih ettiği siyasi parti veya bağımsız adaya, diğer bölüme taşırmamak suretiyle “TERCİH” veya “EVET” mührünü basması ve birleşik oy pusulaları ile birlikte muhtarlık - ihtiyar heyeti/meclisi için hazırlanmış olan beyaz kâğıdı veya beyaz kâğıda basılan, teksir edilen, herhangi bir araçla veya elle çoğaltılan oy pusulasını mühür basmadan katlayıp zarfa koyarak ağzını yapıştırması gerektiğini anlatır. • Okuma, yazma bilmeyen seçmenlere oy verme sırasında yardım etmek amacıyla oy verme yerine kendisinden başka kimse giremez ve oy kullanma sırasında yardım edemez. (138 Sayılı Genelge 28 madde.) Fiil ehliyeti bulunmayan yaşlı kişiler ve/veya zihinsel engelli kişiler oy kullanabilirler mi? Böyle bir durumda nelere dikkat edeceğiz? • Zihinsel engelli vatandaşların ve ayırt etme ehliyeti bulunmayan yaşlıların kanunen oy kullanma hakları yoktur. Ancak seçmen listesinde isimlerinin yanında oy kullanamayacaklarına dair herhangi bir kayıt yoksa oy kullanabilirler. Bu kişilerin paravana kendisinin gitmesine ve yanlarında başka bir kişinin bulunmamasına dikkat edilmelidir. Tutuklular ile taksirli suçlardan hükümlülerin oy kullanması • Tutuklular ile taksirli suçlardan hükümlüler yeterli güvenlik tedbirleri alındıktan sonra, ceza infaz kurumları idaresinin belirleyeceği bir düzen içinde oy kullanacakları sandık bölgesine getirilir. Tutuklular ile taksirli suçlardan hükümlülerin

SEÇİM HUKUKU EL KİTABI 31 serbest olarak ve gizlilik içinde oylarını kullanmaları sandık kurulu tarafından sağlanır. (138 Sayılı Genelge 27 madde) Sandık seçmen listesinde adları yazmayan kişiler, o sandıkta oy kullanabilirler mi? • Hayır, istisnalar dışında kullanamazlar. İSTİSNALARI;138 Sayılı Genelge 32 mad. İlçe seçim kurulu başkanı, seçimin yapıldığı çevrede oy verme hakkına sahip olduğu halde, (Seçimin yapıldığı seçim çevresindeki seçmen listesinde kayıtlı olması koşuluyla) görev yaptığı Sandığa ait seçmen listesinde kayıtlı bulunmayan (298/3, 94); a) Sandık kurulu başkan ve üyeleri ile bina sorumlularının, b) Seçimin güvenliğini sağlamakla görevli kolluk güçlerinin, c) İlçe seçim kurulu tarafından sandık kurulu üyelerini görev yerine ulaştırmak için görevlendirilmiş kişilerin, her birine seçmen olduğunu ve hangi seçimde oy kullanabileceğini gösteren ve sandık seçmen listesindeki bilgileri kapsayan bir belge verir.OR/25,OR/26 (Örnek: 142). Ayrıca, bu seçmenlerin esas kayıtlı olduğu sandık seçmen listesine meşruhat verilmek üzere kayıtlı bulunduğu sandık kurulu başkanlığına durumu yazı ile bildirir. İl genel meclisi üyeliği seçimi için her ilçe, belediye başkanlığı ve belediye meclisi üyeliği seçimi için her belde bir seçim çevresi olduğu gibi, mahalle muhtarlıkları ile ihtiyar heyetleri seçimi için de her muhtarlık bir seçim çevresidir. • Bu madde uyarınca, ilçe seçim kurulu başkanı tarafından kendilerine oy kullanma hakkı bulunduğuna ilişkin olarak belge verilen görevliler, bu belge ile görevli oldukları sandık bölgesinde oy verirler.

İSTANBUL BAROSU 32 • Sandık kurulu, bu madde kapsamında oy kullanan kimselerin ilgili belgelerini, oy verme işleminden önce alır. Bu belgeler, diğer seçim evrakı ile birlikte ilçe seçim kuruluna teslim edilir. • Bu madde uyarınca oy kullanan seçmenlerin ad ve soyadları ile kimlik bilgileri, oy kullandıkları sandık seçmen listesinin sonuna yazılarak karşısına imzaları alınır (298/94). • Yukarıda sayılan seçmenlerin sayısı o sandık seçmen listesine dâhil edilmez; oy kullanan seçmenlerin toplamına dâhil edilir. (138 Sayılı Genelge 32 madde) • Büyükşehir belediye sınırları içinde ancak kayıtlı olduğu ilçe dışında görev alan kişi, yalnız büyükşehir belediye başkanlığı seçimi için oy kullanır. • Kendi seçim çevresinde ancak kayıtlı olduğu muhtarlık bölgesi dışında görev alan kişi, belediye seçimleri için oy kullanır. Mahalle seçimi için oy kullanamaz. • Kendi seçim çevresinde ve kayıtlı olduğu muhtarlık bölgesinde görev alan kişi, tüm seçim türleri için oy kullanır. • Sandık seçmen listesine kayıtlı olduğu il dışında başka bir ilde görevlendirilenler hiçbir seçim türünde oy kullanamazlar. Dikkat: Geçmiş seçimlerde, seçmen bilgi kağıdı ile başka bir sandıkta oy kullanabilen bazı görevlilerin “mükerrer oy” kullanma girişiminde bulundukları yolunda duyumlar alınmıştır. Bunu önlemek için, görevlendirme belgesi ile oy kullanmaya gelen kolluk ve diğer görevli personelin, oy kullanmaları halinde, oy kullanan görevlinin ibraz ettiği belgeyi kontrol etmeli, isim, TC. No. ve görevini not alarak bu bilgileri bildirmelidir. Böylece, izleme merkezinde bu gibi kendi sandığı dışında oy kullanan kişilerin bilgileri toplanacak ve mükerrer oy kullanmaları halinde bu durum ortaya çıkarılabilecektir.

SEÇİM HUKUKU EL KİTABI 33 Dikkat: İLÇE SEÇİM KURULLARINCA VERİLMİŞ BELGESİ OLMAYAN HİÇBİR GÖREVLİ VE SORUMLU, KENDİ SANDIĞI DIŞINDA OY KULLANAMAZ. Oy kullanma bitiminin ilanı • Oy verme işlemi bittiğinde, kurul başkanı bunu yüksek sesle ilan eder ve oylamanın bittiği saati tutanak defterine geçirir. Oy sandıkları saat 17.00’den önce açılamaz. • Sandık seçmen listesinde olanların tümü oyunu kullanmış olsa bile oy verme işleminin sona erme saatinden önce sandıklar açılamaz. (298/96). (135 Sayılı Genelge 33 madde)

İSTANBUL BAROSU 34 5. OY DÖKÜM VE SAYIMI Başlamadan önce: • Oy verme yerinde hazır bulunanlar, sayım ve dökümü izleyebilirler. Sandık kurulu başkanı, sayımın rahatça yürütülebilmesi için belli bir mesafe belirleyerek gerekli tedbirleri alır. DİKKAT! • Sayım ve döküm masasında, sandık kurulu ve müşahitler bulunur. Sayım ve döküm başlamadan önce yapılacak işler • Oy verme bitince, kurul başkanı bunu yüksek sesle ilân eder ve oy vermenin bittiği saat tutanak defterine geçirilir. Oy sandıkları Genelge’nin 25. maddesinde belirlenen oy verme bitiş saatinden önce açılamaz (298/96) • Sandık seçmen listesindeki bütün seçmenlerin oylarını kullanmış olmaları halinde dahi oy vermenin bitim saatinden önce sandıklar kesinlikle açılmayacaktır. (138 Sayılı Genelge 33.madde) Seyyar sandık kurulu ile ilişkilendirilen sandıklarda sayım ve döküm başlamadan önce yapılacak işler • Seyyar sandık kurulu ile ilişkilendirilen sandık kurulu, seyyar sandık kurulu gelmeden ve uygunluk teslim tutanağı ile seyyar sandık kuruluna ait zarflar teslim alınmadan kendi sandığını açamaz.

SEÇİM HUKUKU EL KİTABI 35 • Bu sandık kurulları, oy sayımına geçmeden önce 138/II sayılı Genelge hükümlerini dikkate alarak işlem yaparlar. (138 Sayılı Genelge 34.madde) Sayım ve dökümün açık olması ve sayım düzeni • Sayım ve döküm açık olarak yapılır. Oy verme yerinde bulunanlar sayım ve dökümü izleyebilirler. • Kurul; çalışmalarını düzenli yürütebilmek bakımından, sayım ve döküm masası etrafında boş kalması gereken kısmı bir karar ile belirtir ve bu kısım etrafında orada bulunanların bu işlemleri izlemelerine engel olmayacak (ip germek gibi) tedbirleri alabilir (298/95). • Sayım ve döküm sırasında sandığın bulunduğu odanın kapısı açık tutulur (138 Sayılı Genelge 35.madde) Masa üzerindeki eşyaların kaldırılması, oy verenler sayısının denetlenmesi ve tutanağa geçirilerek ilânı • Masa üzerinde, sandıktan başka ne varsa kaldırılır. Oy vermenin bittiği saat tutanak defterine geçirilir. • Bundan sonra sandık seçmen listesinde yazılı seçmenlerin toplamı ile adları hizasındaki imza veya parmak izleri sayılarak oy vermiş olanların toplamı tespit edilerek; • Büyükşehir belediyesi seçimlerinde BBB/2 (54/1) Örnek sayılı tutanaklara geçirilir ve sonuçları yüksek sesle ilan edilir (298/96). • Belediye başkanlığı seçimlerinde BB/2 (Örnek 54) • Belediye meclis üyeliği seçimlerinde BM/2 (Örnek 54/2) • Köy ve mahalle seçimlerinde KM/2 (Örnek 51 • SEÇSİS’ten yalnızca A4 (210x297 mm) formatında beyaz

İSTANBUL BAROSU 36 kâğıda çıktısı alınan yukarıda “Örnek” numaraları belirtilen sandık sonuç tutanakları kullanılır. Fotokopi ile çoğaltılmış tutanaklar kullanılamaz. (138 Sayılı Genelge 36.madde) SAYIM • Oyların sayım ve dökümüne derhal başlanır, açık ve aralıksız yapılır. • Yapılacak şikâyet ve itirazlar, işi durdurmaz. • Sandık kurulu başkanı, sayım ve döküm işine başlamadan önce, sayım ve döküm cetvellerinin boş ve yazısız olduğunu hazır bulunanlara gösterir. (138 Sayılı Genelge 39.madde) Oy pusulaları ve Zarflar Kullanılmayan birleşik oy pusulaları ve zarflar • Oy zarflarından veya birleşik oy pusulalarından kullanılmayanlar sayılır; oylarını veren seçmen sayısına eklenerek kurula teslim edilmiş bulunan birleşik oy pusulası veya zarf miktarı toplamına uygun olup olmadığı tespit edilir. • Kullanılmayan birleşik oy pusulaları veya zarflar ayrı ayrı paket haline getirilerek mühürlenir, üzerlerine sayıları yazılır. • Kullanılmayan zarf sayısı; büyükşehir belediyesi seçimlerinde 54/1 Örnek sayılı tutanağa yazılır. • Sandık kurulu başkanı, “EVET” veya “TERCİH” mühürlerini bir zarfa koyarak bu zarfın ağzını kapatır ve mühürler, kullanılmamış ve paketlenmiş olan birleşik oy pusulaları ve zarflarla birlikte, “EVET” veya “TERCİH” mühürleri konulmuş olan bu zarfı ilçe seçim veya görevli geçici ilçe seçim kuruluna teslim edilecek torbaya koyar ve torbanın bu kısmını sicimle bağlar.

SEÇİM HUKUKU EL KİTABI 37 • Bu işlemler bitirildikten sonra sandıktan çıkacak birleşik oy pusulalarının konmasına yarayan torbanın boş olduğu tespit ve ilan olunur. Bütün bu işlemler tutanağa geçirilir (298/97). (138 Sayılı Genelge 37 madde) Sandıkların Açılması: • Sandık, yukarıdaki maddelerde belirtilen iş ve işlemler tamamlandıktan sonra, oy verme yerinde hazır bulunanların gözü önünde, sandık kurulu başkanı tarafından açılır. • Sandıktan çıkan zarflar, sandık kurulu başkanı tarafından yüksek sesle iki defa sayılır. İki sayım arasında fark olursa, üçüncü sayım yapılarak sonucuna göre işlem yapılır ve o seçimde kullanılan toplam zarf sayısı tespit edilir. • Tespit edilen zarf sayısı, o seçime ait özel tutanağın (Örnek: 54,54/1,54/2,51) ilgili yerine işlenir. Bütün zarflar sayıldıktan sonra, geçerli olup olmaması yönünden aşağıdaki şekilde kontrol edilir: (138 Sayılı Genelge 38 madde) • Sandık kurulunca verilen biçim ve renkte olmayan, • “Türkiye Cumhuriyeti Yüksek Seçim Kurulu” filigranı olmayan kâğıttan imal edilmiş olan, • Yüksek Seçim Kurulu amblemi olmayan, • Üzerinde İlçe Seçim Kurulu mührü bulunmayan, • Üzerinde sandık kurulu mührü bulunmayan, • Tamamı yırtılmış olan, • Üzerinde İlçe Seçim Kurulu ve sandık kurulu mührü dışında herhangi bir mühür, imza, yazı, parmak izi veya herhangi bir işaret bulunan zarflar geçersiz sayılır. (298/78-2, 298/98)

İSTANBUL BAROSU 38 • Ancak, üzerinde sandık kurulu mührü bulunmamasına rağmen Türkiye Cumhuriyeti Yüksek Seçim Kurulu filigranı, amblemi ve ilçe seçim kurulu mührü bulunan zarflar ile üzerinde leke veya çizik bulunsa dahi bunun özel işaret koymak amacıyla yapıldığı kesin olarak anlaşılamayan zarflar geçerli sayılır. (298/98-4) • İtiraza uğrayan zarflar ile itiraza uğramadan geçersiz sayılan zarflar, başkan tarafından bir kenara ayrılır. • Sandık kurulu, bütün zarflar kontrol edildikten sonra, itiraza uğrayan zarfları inceleyerek, geçerli veya geçersiz sayılması yönünde kararını verir. • Bundan sonra, o sandıktan çıkan geçerli ve geçersiz oy zarflarının toplam sayısı ayrı ayrı o seçime ait özel tutanağın ilgili yerine işlenir. • Geçersiz zarflar paketlenir ve paketin üzeri mühürlenerek zarf sayısı yazılır. Bu zarflar saklanır ve kesinlikle açılmaz. • Bu işlemler yapıldıktan sonra, o sandıktan çıkan geçerli ve geçersiz zarfların toplam sayısı ile oy kullanan seçmen sayısı karşılaştırılır. • Zarf sayısı, oy kullanan seçmen sayısına eşit veya eksik ise başkaca bir işlem yapılmaz. • Zarf sayısı oy kullanan seçmen sayısından fazla ise eşitliği sağlamak için önce geçersiz zarf sayısı düşülür. • Geçersiz zarf sayısının düşülmesi halinde de eşitlik sağlanamıyorsa, sandık kurulu başkanı geçerli zarflar arasından, eşitliği sağlayacak sayıda zarfı gelişigüzel çeker ve bu zarflar açılmadan derhal yakılarak imha edilir. • İmha edilen zarf sayısı ilgili tutanağa (Örnek: 51, 54, 54/1, 54/2) yazılır.

RkJQdWJsaXNoZXIy MjU2ODA=