472 İSTANBUL BAROSU DERGİSİ • Cilt: 87 • Sayı: 2 • Yıl: 2013
Konumuz açısından geçersizlik hallerinden kısmi butlan üzerinde
önemle durulmasında fayda vardır. Zira, tahkim anlaşmasının asıl söz-
leşmenin bir hükmü olarak düzenlendiği durumlarda, asıl sözleşmenin
geçersiz olması halinde kısmi butlan kuralının uygulanıp uygulanmayaca-
ğı sorusu cevaplanmalıdır.
4.1. Kısmi Butlan
Kısmi butlanla sakat akitlerde, akdin bazı bölümleri akit serbestisi-
nin sınırlarını aşmakta, imkansız olmakta ya da ahlaka, adaba veya em-
redici hukuk kurallarına aykırı olmakta iken diğer bölümleri ise ahlaka
veya hukuka uygun ya da imkan dahilinde kalmaktadır.
Borçlar Kanun'unun 20. maddesinin 2. fıkrasına göre, bir akitteki sa-
katlığın akdin sadece bir kısmına inhisar ettiği hallerde akdin sadece o
kısmı batıl olur; fakat bu kısım olmaksızın akdin yapılmayacağı anlaşı-
lırsa akit tamamıyla batıl sayılır.Akdin bir bölümünün geçerli olmasının
sebebi, sözleşme lehine yorum (favor contractus) ilkesidir.
Kısmi butlanın uygulanabilmesi için öncelikle sakatlığın akdin sadece
bir kısmına inhisar etmesi gerekir. Şayet sakatlık akdin bir bölümü ye-
rine tümünde söz konusu ise, kısmi butlan uygulanamaz, tüm sözleşme
geçersiz olur.
Kısmi butlanın uygulanabilmesi için ikinci şart tarafların farazi arzu-
sunun söz konusu sakatlık dışında kalan hususları muteber saymak yö-
nünde olduğunun kabul edilebilmesidir. Diğer bir ifadeyle, kısmi butlanın
kabul edilebilmesi için, tarafların farazi iradelerinin bu yolda olması, yani
tarafların iradelerinin söz konusu bölüm olmaksızın da akdin yapılacağı
yönünde olması gerekir. Kanun'un 20. maddesi ile tarafların farazi irade-
lerinin bu yönde olduğu aksi ispat edilmedikçe kabul edilmiştir.
Fakat bazı hallerde ihlal edilen emredici kuralın amacı tarafların ira-
delerini dikkate almamayı gerektirebilir. Söz konusu hallerde taraflar ih-
lal ettikleri emredici kural olmaksızın sözleşmeyi akdetmek istemeseler
dahi, kamu yararı gibi mülahazalarla kısmi butlan uygulanıp batıl hüküm
dışında akit muteber sayılabilir.
Örneğin Türk Ticaret Kanun'unun 1466. maddesi uyarınca “... bir
akit hükmünce yerine getirilmesi gereken edalar hakkında kanun veya
salahiyetli makamların kabul etmiş oldukları en yüksek haddi aşan mu-
kaveleler, en yüksek had üzerinden yapılmış sayılır ve bu hadden fazla
olan edalar, hata ile yapılmış olmasa dahi geri alınır. Bu hallerde Borçlar
Kanun'unun 20. maddesinin ikinci fıkrasının son cümlesi uygulanmaz.”
Bu gibi hallerde tarafların farazi iradelerine bakılmadan BK 20/2’nin
son cümlesi uygulanarak akdin tamamının geçersiz kılınmasını Kanun
1...,463,464,465,466,467,468,469,470,471,472 474,475,476,477,478,479,480,481,482,483,...767